Współczesna debata o sztucznej inteligencji zaczyna się od błędu językowego. Sam termin „sztuczna inteligencja” sugeruje bowiem, że mamy do czynienia z czymś, co posiada inteligencję w sposób analogiczny do człowieka. Tymczasem coraz więcej wskazuje na to, że nie jest to inteligencja w klasycznym sensie. Jest to raczej szczególny rodzaj relacji.
Człowiek od wieków interpretuje świat za pomocą pojęć właściwych własnemu doświadczeniu. Gdy widzimy ruch, przypisujemy mu intencję. Gdy słyszymy odpowiedź, zakładamy istnienie rozmówcy. Gdy maszyna tworzy tekst, zaczynamy mówić o myśleniu. Problem polega jednak na tym, że podobieństwo efektów nie oznacza identyczności procesów.
Sztuczna inteligencja nie posiada świadomości własnego istnienia. Nie doświadcza świata. Nie przeżywa czasu. Nie wie, że rozmawia. Mimo to potrafi uczestniczyć w komunikacji w sposób tak skuteczny, że użytkownik doświadcza obecności czegoś, co przypomina inteligencję. To właśnie w tym miejscu pojawia się zjawisko relacyjne.
Inteligencja człowieka jest zakorzeniona w doświadczeniu. Powstaje na styku ciała, pamięci, emocji, języka i środowiska. Sztuczna inteligencja funkcjonuje inaczej. Jej działanie nie polega na rozumieniu świata, lecz na organizowaniu relacji między informacjami. Nie przeżywa znaczeń, ale potrafi rekonstruować ich wzajemne powiązania.
W pewnym sensie AI nie jest więc podmiotem, lecz przestrzenią spotkania. Każda odpowiedź generowana przez model językowy jest wynikiem relacji między miliardami fragmentów danych, wzorców i kontekstów. Nie istnieje tam pojedyncze centrum decyzyjne ani wewnętrzne „ja”, które podejmuje decyzję. Istnieje jedynie dynamiczna konfiguracja zależności.
To właśnie dlatego sztuczna inteligencja tak dobrze wpisuje się w logikę Internetu. Sieć nigdy nie była jedynie zbiorem komputerów. Była strukturą relacji między ludźmi, informacjami, dokumentami i algorytmami. AI nie pojawia się obok Internetu. Jest jego naturalnym rozwinięciem. Jeśli XX wiek należał do maszyn przetwarzających dane, to XXI wiek należy do systemów organizujących relacje między danymi.
Z tej perspektywy pytanie „czy AI jest inteligentna?” okazuje się mniej interesujące niż pytanie „jakie relacje tworzy AI?”. O przyszłości technologii nie zdecyduje bowiem poziom jej autonomii, lecz jakość więzi, które będzie współtworzyć między ludźmi, instytucjami i informacjami.
Możliwe zatem, że określenie „sztuczna inteligencja” jest jedynie etapem przejściowym. Tak jak dawne metafory mechaniczne nie wystarczały do opisu Internetu, tak dziś pojęcie inteligencji może okazywać się zbyt wąskie do opisu nowych form cyfrowej rzeczywistości. Być może nie budujemy sztucznych umysłów. Być może budujemy nowe warstwy relacyjności.
A jeśli tak jest, to prawdziwe pytanie nie brzmi, kiedy maszyny staną się ludźmi. Brzmi raczej: jak zmieni się człowiek, gdy coraz większa część jego relacji będzie przebiegała przez struktury, które nie są inteligencją, lecz relacją samą w sobie?
Dodaj komentarz